Op 29 mei presenteerden onderzoeker en correspondent dr. Anoma van der Veere en voedselhistorica prof. Katarzyna (Kasia) Cwiertka hun boek Sushi eet je met je handen. Tijdens de bijeenkomst vertelden de auteurs hoe het boek tot stand is gekomen en deelden zij hun kennis over de Japanse eetcultuur. Het publiek kreeg meer inzicht in bekende producten zoals sushi en matcha, maar ook in de veranderingen en uitdagingen binnen traditionele voedselculturen.
De auteurs vertelden hoe het boek in nauwe samenwerking tot stand kwam en hoe het tot een samenhangend geheel is geworden waarin persoonlijke ervaringen en historische context elkaar aanvullen. Vaak vormden de verhalen en observaties van dr. Van der Veere het vertrekpunt, waarna prof. Cwiertka deze verrijkte met historische achtergronden en wetenschappelijke inzichten. Door teksten vervolgens meerdere keren gezamenlijk te herzien, ontstond stap voor stap het uiteindelijke boek.
Bij het schrijven van het boek moesten de auteurs keuzes maken. Daardoor bleven onderwerpen als rijst en sake, ondanks hun belangrijke rol in de Japanse cultuur, buiten beschouwing. Volgens de auteurs is er echter nog genoeg materiaal voor een vervolg. Zoals prof. Cwiertka tijdens een korte presentatie liet zien, schuilt achter vrijwel elk Japans koekje of snoepje een eigen verhaal en geschiedenis.
Tijdens de presentatie benadrukte dr. Van der Veere dat Japan veel minder homogeen is dan vaak wordt gedacht. Er bestaan grote regionale verschillen, wat ook is terug te zien in de vele lokale eetgewoonten en voedseltradities.
Prof. Cwiertka vertelde onder meer over de geschiedenis van thee in Japan. Vooral in de twintigste eeuw groeide thee uit tot een echte volksdrank. Toen de populariteit later wat afnam, verschenen nieuwe varianten op de markt. Vanaf de jaren negentig werd thee ook steeds vaker in flesjes verkocht, waardoor de drank opnieuw populair werd bij een breed publiek.
Tijdens de vragenronde kwam ook vegetarisch eten in Japan aan bod. De auteurs legden uit dat de Japanse keuken niet vegetarisch is. De in Japan aanwezige vegetarische restaurants zijn er vooral voor toeristen. Japanners eten veel vis en vlees, waarbij vlees sinds ongeveer 2006 populairder is geworden dan vis. Ook spelen economische factoren een rol: groenten zijn relatief duur, terwijl vlees vaak betaalbaarder is. Tot slot leven thema's als dierenwelzijn en klimaatverandering in Japan over het algemeen minder sterk in het publieke debat dan in sommige westerse landen, waardoor deze onderwerpen doorgaans minder invloed hebben op voedingskeuzes.
Ook matcha was een belangrijk onderwerp van gesprek. De auteurs deelden zelfs matchasnoepjes uit aan het publiek. Hoewel matcha wereldwijd aan populariteit wint, staat de Japanse productie onder druk. Steeds minder Japanners kiezen ervoor om het vak over te nemen, terwijl de vraag blijft groeien. Tegelijkertijd breidt de matchateelt in China zich sterk uit. Japanse producenten worden er zelfs voor betaald om hun kennis en expertise over te dragen aan Chinese telers. De wereldwijde opmars van matcha is vooral te danken aan sociale media, die het product de afgelopen jaren onder een groot internationaal publiek bekend hebben gemaakt en daarmee een belangrijke stimulans vormen voor de Japanse voedingsindustrie.
Tot slot werd het eerste exemplaar van het boek overhandigd aan prof. Gabrielle van den Berg, wetenschappelijk directeur van het Leids Universitair Instituut voor Regiostudies.
De boekpresentatie werd gemodereerd door prof. Remco Breuker en was georganiseerd door LeidenGlobal, het Leiden Asia Centre en de Universitaire Bibliotheken Leiden, in samenwerking met de Universiteit Leiden, uitgeverij Luitingh Sijthoff en boekhandel De Vries-Van Stockum.
Verslag door Aphroditi Zoulfoukaridis
Foto door Jemima Sint Nicolaas